13.1 Jenis-jenis Sisa Domestik
Sisa domestik terdiri daripada bahan pepejal dan cecair yang dibuang dari kawasan kediaman, premis perniagaan, pasar, dan institusi.
1. Bahan Organik:
- Bahan yang boleh terurai secara semulajadi melalui tindakan mikroorganisma.
- Contoh: Sisa makanan, sisa dapur, sisa kebun (daun, ranting), dan kertas.
2. Bahan Bukan Organik:
- Bahan sintetik atau berasaskan mineral yang sukar atau mengambil masa yang sangat lama untuk terurai.
- Contoh: Plastik, kaca, tin logam, fabrik, dan sisa elektronik (e-sisa).
13.2 Kesan Pembuangan Sisa Domestik di Malaysia
- Pencemaran Alam Sekitar:
- Pencemaran Air: Sisa cecair dan sampah yang dibuang ke sungai menyebabkan bau busuk dan menjejaskan kualiti air.
- Pencemaran Udara: Pembakaran terbuka sisa domestik menghasilkan asap tebal, karbon monoksida, dan debu.
- Pencemaran Tanih: Resapan cecair sisa (leachate) dari tapak pelupusan mencemari struktur dan kualiti tanah.
- Wabak Penyakit:
- Pengumpulan sisa yang tidak terurus menjadi tempat pembiakan haiwan pembawa penyakit seperti lalat, tikus, dan nyamuk Aedes.
- Penyakit seperti demam denggi, tifoid (demam kepialu), kolera (taun), dan leptospirosis (kencing tikus).
- Banjir Kilat:
- Pembuangan sampah sarap ke dalam longkang dan sungai menyumbat laluan air, menyebabkan air melimpah apabila hujan lebat.
- Peningkatan Kos Penyelenggaraan:
- Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) terpaksa membelanjakan jutaan ringgit untuk kerja-kerja pembersihan dan pembersihan tapak pelupusan sampah.
13.3 Langkah-langkah Mengurangkan Kesan Pembuangan Sisa Domestik
1. Amalan 3R (Reduce, Reuse, Recycle):
- Reduce (Kurangkan): Mengurangkan penggunaan bahan seperti beg plastik sekali guna.
- Reuse (Guna Semula): Menggunakan semula barang seperti botol kaca untuk hiasan atau simpanan.
- Recycle (Kitar Semula): Memproses semula bahan buangan menjadi barangan baharu (kertas, plastik, kaca, logam).
2. Pengasingan Sisa di Punca:
- Mengasingkan sisa mengikut kategori (sisa baki, sisa boleh dikitar semula) sebelum dibuang.
- Di Malaysia, Akta Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam 2007 (Akta 672) mewajibkan pengasingan sisa di rumah bagi beberapa buah negeri.
3. Penghasilan Baja Kompos:
- Sisa makanan dan sisa kebun dikumpul dan diurai menjadi baja organik semulajadi bagi mengurangkan sampah ke tapak pelupusan.
4. Penguatkuasaan Undang-undang & Pendidikan:
- Tindakan denda dan kompaun oleh PBT bagi individu atau perniagaan yang membuang sampah sesuka hati.
- Penerapan pendidikan alam sekitar menerusi mata pelajaran Geografi dan Sains di sekolah.